Brexit fundamentalnie zmienił zasady handlu między Polską a Wielką Brytanią. To, co przed 2021 r. było prostą transakcją wewnątrzunijną bez ceł i formalności celnych, stało się teraz złożoną operacją wymagającą znajomości przepisów celnych, podatkowych i regulacyjnych. Specjaliści od handlu po Brexicie pomagają polskim firmom sprawnie poruszać się w nowej rzeczywistości handlowej. Ten przewodnik wyjaśnia wszystkie kluczowe zmiany.

Chronologia Brexitu i jego skutki dla handlu

Kluczowe daty w historii Brexitu:

• 23 czerwca 2016 r. — Referendum Brexit: 51,9% głosów za opuszczeniem UE
• 31 stycznia 2020 r. — Oficjalne wyjście UK z UE
• 1 lutego 2020 – 31 grudnia 2020 r. — Okres przejściowy: UK formalnie poza UE, ale stosowane zasady jednolitego rynku
• 24 grudnia 2020 r. — Podpisanie Umowy o Handlu i Współpracy (TCA)
• 1 stycznia 2021 r. — Pełne wejście Brexitu w życie: koniec swobodnego przepływu towarów
• 1 maja 2021 r. — Formalna ratyfikacja TCA przez Parlament Europejski
• 2024 r. — UK wdraża pełne kontrole graniczne dla towarów z UE (BTOM)

Czym jest TCA i co gwarantuje?

Umowa o Handlu i Współpracy (TCA — Trade and Cooperation Agreement) to fundament obecnych stosunków handlowych UE–UK. TCA zapewnia:

• Zerowe cła — dla towarów spełniających reguły pochodzenia (preferential origin)
• Brak kwot importowych — brak ograniczeń ilościowych dla towarów spełniających reguły pochodzenia
• Wzajemne uznawanie niektórych standardów — choć w węższym zakresie niż w UE

TCA NIE zapewnia:

• Braku odpraw celnych — każda przesyłka wymaga formalności celnych
• Swobodnego przepływu osób — obywatele UE potrzebują wizy pracowniczej w UK
• Wzajemnego uznawania kwalifikacji zawodowych (w całości)
• Swobodnego dostępu do rynku usług finansowych (paszportu finansowego)

Pełny tekst TCA dostępny jest w EUR-Lex. Platforma odpraw celnych dostosowana do wymagań post-Brexit obsługuje zarówno import, jak i eksport w ramach TCA.

Reguły pochodzenia — klucz do zerowych ceł

Zerowe cła w ramach TCA przysługują tylko towarom, które spełniają reguły pochodzenia. Oznacza to, że towar musi być wystarczająco przetworzony w UK lub UE, aby “nabyć” preferencyjne pochodzenie. Reguły różnią się w zależności od kategorii produktu:

• Całkowite uzyskanie (wholly obtained) — np. produkty rolne, ryby złowione pod flagą UE/UK
• Wystarczające przetworzenie (sufficiently processed) — np. zmiana pozycji taryfowej (CTH), spełnienie progu wartości dodanej (RVC), określone procesy produkcyjne

Przykład: telefon produkowany w Polsce z chińskich komponentów może NIE spełniać reguł pochodzenia TCA, jeśli zmiana taryfowa nie jest wystarczająca. W takim przypadku importowany do UK podlega standardowemu cłu.

Dowodem pochodzenia preferowanego jest:

• Deklaracja eksportera na fakturze (Statement on Origin) — dla eksporterów zarejestrowanych (REX)
• Oświadczenie wiedzy importera (Importer’s Knowledge) — gdy importer sam może udokumentować pochodzenie

Nowe obowiązki celne przy eksporcie z Polski do UK

Każda firma eksportująca towary z Polski do UK musi teraz:

1. Złożyć eksportowe zgłoszenie celne w polskim urzędzie celnym (system AES/ECS)
2. Uzyskać numer EORI (Economic Operators Registration and Identification) — numer identyfikacyjny w UE dla podmiotów uczestniczących w handlu z krajami trzecimi
3. Wystawić fakturę handlową z prawidłowymi danymi (m.in. kody CN, wartość celna, warunki dostawy)
4. Dołączyć dokumenty potwierdzające pochodzenie (jeśli ubiega się o zerowe cło TCA)
5. Przestrzegać wymogów etykietowania obowiązujących w UK

Nowe obowiązki przy imporcie z UK do Polski

Przy imporcie z UK do Polski konieczne jest:

1. Złożenie importowego zgłoszenia celnego — SAD/MRN w polskim urzędzie celno-skarbowym
2. Zapłata cła importowego (0% przy spełnieniu reguł TCA lub standardowe stawki TARIC)
3. Zapłata VAT importowego — 23% podstawy (wartość celna + cło)
4. Ewentualna akcyza — dla wyrobów akcyzowych (alkohol, tytoń, paliwa, samochody)
5. Spełnienie wymogów regulacyjnych — certyfikaty CE, normy bezpieczeństwa, homologacje (UK ma teraz własne oznaczenie UKCA)

Oznaczenie UKCA a CE — zmiana wymogów technicznych

Jedną z mniej znanych zmian post-Brexit jest zastąpienie oznaczenia CE przez UKCA (UK Conformity Assessed) dla produktów sprzedawanych na rynku UK. UKCA jest wymagane od 1 stycznia 2023 r. dla większości produktów technicznych i urządzeń. Polskie firmy eksportujące do UK muszą uwzględnić koszty certyfikacji UKCA w swoich kalkulacjach.

Wyjątek: Irlandia Północna — nadal obowiązuje oznaczenie CE w ramach Protokołu/Ramowego Porozumienia Windsor.

Wpływ Brexitu na polskie firmy — statystyki i praktyka

Brexit przyniósł realne skutki ekonomiczne dla polsko-brytyjskiej wymiany handlowej. Wzrost kosztów administracyjnych, opóźnienia na granicy i nowe wymogi certyfikacyjne spowodowały, że część firm — szczególnie małych i średnich — zredukowała lub wstrzymała handel z UK. Firmy, które zaadaptowały się, zainwestowały w:

• Szkolenia celno-podatkowe dla pracowników działu logistyki i finansów
• Systemy IT do zarządzania zgłoszeniami celnymi
• Współpracę z agentami celnymi po obu stronach Kanału La Manche
• Dostosowanie umów handlowych do nowych realiów Incoterms