CITES w handlu z UK: zezwolenia na gatunki zagrożone

Gitara z podstrunnicą z palisandru, zegarek na pasku ze skóry krokodyla, antyczna szkatułka z elementami kości słoniowej, storczyki do szklarni — wszystkie te towary mogą zatrzymać się na granicy, choć nikt nie myśli o nich jak o „zwierzętach” czy „roślinach”. CITES w handlu z UK obejmuje nie tylko żywe okazy, ale też ich części i wyroby z nich. Poniżej wyjaśniamy na podstawie wytycznych gov.uk, kiedy potrzebne jest zezwolenie CITES, kto je wydaje i jak wygląda kontrola na granicy.

Czym jest CITES i co obejmuje

CITES to Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora). Zezwoleń wymagają gatunki z załączników A, B i C, a status konkretnego gatunku sprawdza się w bazie Species+.

Kluczowe jest pojęcie okazu (specimen). Według gov.uk okazem jest żywe lub martwe zwierzę albo roślina, a także każda ich część, pochodna lub przedmiot z nich wykonany. W praktyce kontrola CITES może więc dotyczyć:

• żywych zwierząt i roślin (np. papug, gadów, storczyków, kaktusów),
• wyrobów ze skór egzotycznych (torebki, paski, pasy do zegarków),
• instrumentów muzycznych z chronionych gatunków drewna lub z kością słoniową,
• antyków, rzeźb i biżuterii z elementami pochodzenia zwierzęcego,
• preparatów i trofeów.

Kiedy potrzebne jest zezwolenie CITES w UK

Według gov.uk zezwolenie jest potrzebne, aby przemieścić okaz CITES do lub z Wielkiej Brytanii (Anglia, Szkocja, Walia). Dotyczy to przemieszczeń z i do UE, krajów spoza UE, Irlandii Północnej oraz Jersey, Guernsey i Wyspy Man. Dla polskich firm i osób prywatnych oznacza to, że wysyłka z UK do Polski lub z Polski do UK okazu z załącznika A, B lub C wymaga dokumentów CITES — Brexit przeniósł ten ruch do kategorii handlu międzynarodowego.

Poziom ograniczeń zależy od załącznika:

• Załącznik A — okazy można importować tylko w wyjątkowych okolicznościach; do komercyjnego wykorzystania potrzebny jest dodatkowo certyfikat do celów komercyjnych (commercial use certificate);
• Załącznik B — potrzebne zezwolenie;
• Załącznik C — przy imporcie wymagane jest powiadomienie o imporcie (import notification), formularz dostępny w APHA.

Osobne zezwolenie jest potrzebne także przy reeksporcie, czyli wywozie okazu, który wcześniej został do UK przywieziony.

Dodatkowe środki: tygrys, niedźwiedź, nosorożec

Dla niektórych gatunków Wielka Brytania stosuje zaostrzone zasady. Według gov.uk dotyczą one tygrysów, części niedźwiedzi (m.in. żółć, łapy, woreczki żółciowe) oraz nosorożców i rogu nosorożca. Komercyjny handel żywymi tygrysami pozyskanymi ze środowiska naturalnego oraz częściami tygrysów jest co do zasady zabroniony (wyjątki opisuje gov.uk), a wymienione części niedźwiedzi nie mogą być przedmiotem handlu komercyjnego nawet przy hodowli w niewoli. Reeksport rogu nosorożca co do zasady jest niedozwolony, a nieobrobionego rogu nie wolno sprzedawać w Wielkiej Brytanii. Kto planuje przemieszczenie takich okazów, musi przed złożeniem wniosku napisać do APHA.

Jak uzyskać zezwolenie CITES — krok po kroku

1. Sprawdź status gatunku w bazie Species+ i ustal właściwy kod celu handlu (trade term code).
2. Sprawdź, czy gatunek nie jest objęty dodatkowymi środkami.
3. Złóż wniosek w internetowej usłudze „apply for a CITES permit” prowadzonej przez APHA (zastąpiła dawne formularze).
4. Skontaktuj się z organem zarządzającym CITES w kraju odbiorcy lub nadawcy — zezwolenie APHA nie gwarantuje wydania dokumentu przez drugi kraj.
5. Uwzględnij czas: APHA stara się rozpatrzyć wniosek w ciągu 30 dni, a część wniosków opiniuje Kew (rośliny) lub JNCC (zwierzęta). Przyjęte zezwolenie przychodzi pocztą — drukowane, podpisane i opieczętowane.

Wysokość opłat za wnioski APHA publikuje na osobnej stronie gov.uk (CITES application fees). Według gov.uk certyfikat dla niekomercyjnego instrumentu muzycznego jest bezpłatny.

CITES na granicy: Border Force i odprawa celna

Dokumenty CITES przedstawia się UK Border Force w pierwszym punkcie wjazdu do Wielkiej Brytanii i w ostatnim punkcie wyjazdu. Okazy muszą przechodzić przez wyznaczony punkt wwozu lub wywozu (designated point of entry or exit). Zezwolenie CITES nie zastępuje zgłoszenia celnego — towar nadal wymaga zgłoszenia celnego (w UK zwykle w systemie CDS), właściwego kodu towarowego i rozliczenia cła oraz VAT. gov.uk wprost wymaga spełnienia pozostałych wymogów celnych HMRC.

Dla przesyłek pocztowych między Wielką Brytanią a Irlandią Północną gov.uk wskazuje konkretne trasy: paczki z GB do NI muszą przechodzić przez lotnisko Belfast International, a z NI do GB — przez port morski w Belfaście.

Jeśli importujesz lub eksportujesz towar wymagający zezwolenia CITES, dokumenty trzeba zgrać z deklaracją. Odprawę celną w UK z obsługą deklaracji w CDS może przygotować agencja celna zarejestrowana w CDS, z numerem EORI UK — pod warunkiem, że zezwolenie CITES jest wydane przed wysyłką.

Konsekwencje braku zezwolenia

Gov.uk ostrzega, że przemieszczanie okazu bez ważnego zezwolenia lub certyfikatu może skończyć się karą do 7 lat pozbawienia wolności, grzywną bez górnej granicy lub obiema karami jednocześnie; konkretny wymiar kary zależy od naruszonego przepisu. Jeśli okaz wyeksportowany z UK zostanie odrzucony przez kraj importu, trzeba powiadomić APHA, przedstawić dowód legalnego wywozu i powód odmowy — a powrót towaru do UK także wymaga dokumentów CITES.

Praktyczne przykłady z rynku polsko-brytyjskiego opisuje Easy Clearance w artykule o imporcie okazów gatunków zagrożonych z UK, a przypadek antyków i dzieł sztuki z elementami chronionych gatunków omawia tekst o imporcie dzieł sztuki i antyków z UK: VAT i CITES. Kwestie VAT przy antykach znajdziesz także w naszym artykule o imporcie dzieł sztuki i antyków z UK.

Lista kontrolna: CITES w handlu z UK

• ☐ Status gatunku sprawdzony w Species+ (załącznik A, B lub C)
• ☐ Sprawdzone, czy towar zawiera części lub pochodne gatunku chronionego (drewno, skóra, kość, róg)
• ☐ Sprawdzone dodatkowe środki (tygrys, niedźwiedź, nosorożec)
• ☐ Wniosek złożony w usłudze APHA z co najmniej 30-dniowym zapasem
• ☐ Dokument kraju partnera (UE lub inny) uzyskany od jego organu zarządzającego CITES
• ☐ Wybrany wyznaczony punkt wwozu lub wywozu
• ☐ Dokumenty CITES przygotowane dla Border Force
• ☐ Zgłoszenie celne, kod towarowy i rozliczenie cła/VAT uzgodnione z agencją celną

Mini-FAQ

Kto wydaje zezwolenia CITES w Wielkiej Brytanii?
Zezwolenia CITES na przemieszczanie okazów do i z Wielkiej Brytanii oraz Irlandii Północnej wydaje APHA (Animal and Plant Health Agency). Zezwolenie APHA nie gwarantuje, że drugi kraj wyda swoje — z jego organem zarządzającym CITES trzeba skontaktować się osobno.

Czy przy wysyłce z UK do Polski potrzebne jest zezwolenie CITES?
Tak, jeśli gatunek jest wymieniony w załączniku A, B lub C. Według gov.uk zezwolenie jest potrzebne przy przemieszczaniu okazu CITES do lub z Wielkiej Brytanii, także w ruchu z państwami UE.

Ile trwa rozpatrzenie wniosku o zezwolenie CITES?
APHA deklaruje, że stara się rozpatrywać wnioski w ciągu 30 dni. Część wniosków opiniuje Kew (rośliny) lub JNCC (zwierzęta), dlatego wniosek warto złożyć z zapasem czasu przed planowaną wysyłką.

Czy rzeczy osobiste z elementami gatunków chronionych są zwolnione?
Niektóre rzeczy osobiste przewożone w bagażu w ograniczonych ilościach są zwolnione. Zwolnienie nie obejmuje okazów żywych ani okazów objętych dodatkowymi środkami (np. tygrys, niedźwiedź, nosorożec). Zakres zwolnienia dla konkretnego przedmiotu trzeba sprawdzić w wytycznych gov.uk.

Sources (gov.uk): CITES imports and exports, UK Trade Tariff. Listy gatunków, opłaty i procedury mogą się zmieniać — przed wysyłką sprawdź aktualne wytyczne APHA na gov.uk.

Need help with this? Plutos Team prepares CDS import and export declarations and T1 transit documents for UK–Poland trade. Contact us with your shipment details.