Import żywności do Wielkiej Brytanii po Brexicie wymaga spełnienia szeregu formalności sanitarnych i fitosanitarnych, których nieznajomość może skutkować zatrzymaniem przesyłki lub jej zniszczeniem na granicy. Kompleksowa obsługa importu żywności obejmuje zarówno formalności celne, jak i przygotowanie odpowiednich certyfikatów i zgłoszeń w systemie IPAFFS. Niniejszy przewodnik wyjaśnia wszystkie kluczowe wymagania obowiązujące w 2026 roku.

Brexit a zmiany w imporcie żywności do UK

Przed Brexitem żywność z krajów UE mogła być swobodnie importowana do UK bez żadnych kontroli granicznych. Od 1 stycznia 2021 r. sytuacja diametralnie się zmieniła. UK opuściła jednolity rynek europejski i Unię Celną, co oznacza, że towary z UE — w tym żywność — traktowane są teraz jak import z kraju trzeciego.

Rząd UK stopniowo wdrażał pełne kontrole graniczne dla żywności z UE. Od 2024 roku obowiązuje model BTOM (Border Target Operating Model), który wprowadza trzypoziomowy system kontroli w zależności od stopnia ryzyka towaru:

• Niskie ryzyko — kontrole dokumentacyjne, sporadyczne kontrole fizyczne
• Średnie ryzyko — obowiązkowe zgłoszenia IPAFFS, możliwe kontrole fizyczne
• Wysokie ryzyko — obowiązkowe kontrole na granicy (BCP), certyfikaty zdrowotne

System IPAFFS — co to jest i jak działa?

IPAFFS (Import of Products, Animals, Food and Feed System) to elektroniczny system zgłoszeń pre-notyfikacyjnych dla importu do Wielkiej Brytanii. Jest odpowiednikiem unijnego systemu TRACES NT. Zgłoszenie IPAFFS musi być złożone przed przybyciem towaru do UK — zazwyczaj co najmniej 1 dzień przed (produkty przetworzone) lub do 5 dni przed (żywe zwierzęta).

Terminy zgłoszeń IPAFFS według kategorii towaru:

• Produkty przetworzone z produktów zwierzęcych (POAO): 1 dzień roboczy przed przybyciem
• Produkty rybołówstwa: 4 godziny przed przybyciem (transport morski: 1 dzień)
• Rośliny i produkty roślinne wysokiego ryzyka: 1 dzień roboczy przed przybyciem
• Żywe zwierzęta: do 5 dni przed przybyciem

Rejestracja w systemie IPAFFS i składanie zgłoszeń IPAFFS przez doświadczonych agentów celnych pozwala uniknąć błędów, które mogą skutkować odrzuceniem przesyłki.

Graniczne Stanowiska Kontroli (BCP) — gdzie odbywa się kontrola?

Towary podlegające obowiązkowym kontrolom SPS (sanitarnym i fitosanitarnym) muszą wjeżdżać do UK przez wyznaczone Graniczne Stanowiska Kontroli (BCP — Border Control Posts). Nie każdy port morski ani przejście graniczne jest BCP — importer musi upewnić się, że wybrany punkt wjazdu posiada właściwe uprawnienia dla danej kategorii towaru.

Główne BCP w UK:

• Dover (towary z UE, transport drogowy)
• Folkestone (Eurotunnel)
• Tilbury i Felixstowe (transport morski)
• Heathrow (transport lotniczy)
• Holyhead (Walia — połączenia z Irlandią)

Aktualna lista BCP wraz z ich zakresem kompetencji (jakie kategorie towarów mogą kontrolować) dostępna jest na stronie GOV.UK.

Certyfikaty zdrowotne i fitosanitarne

Eksporter (sprzedający w UE) musi zapewnić odpowiednie certyfikaty towarzyszące przesyłce. Rodzaj certyfikatu zależy od kategorii towaru:

Produkty pochodzenia zwierzęcego (POAO)

Mięso, produkty mleczne, jaja i ich przetwory wymagają Świadectwa Zdrowia wystawionego przez urzędowego weterynarza w kraju eksportu. Certyfikat musi być zgodny z wzorcem zaakceptowanym przez UK i towarzyszyć przesyłce do momentu odprawy.

Rośliny i produkty roślinne

Świeże owoce, warzywa, kwiaty cięte i rośliny wymagają Świadectwa Fitosanitarnego wystawionego przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN) w Polsce. Certyfikat potwierdza, że rośliny są wolne od organizmów szkodliwych.

Produkty wysokiego ryzyka nieuwidocznione w wykazach

Niektóre produkty żywnościowe wymagają dodatkowego certyfikatu spełnienia określonych standardów — np. produkty z Chin czy Indii mogą podlegać wzmożonej kontroli ze względu na historyczne incydenty bezpieczeństwa żywności.

Opłaty za kontrole graniczne

Od 30 kwietnia 2024 r. UK wprowadziła opłaty za kontrole graniczne towarów importowanych. Opłata Common User Charge (CUC) jest pobierana za każdą kontrolę fizyczną lub dokumentacyjną na BCP. Stawki opłat zależą od kategorii towaru:

• Produkty roślinne niskiego ryzyka: £10 za partię
• Produkty roślinne wysokiego ryzyka: £29 za partię
• Produkty zwierzęce o niskim ryzyku: £10 za partię
• Produkty zwierzęce o wysokim ryzyku: £43 za przesyłkę

Wymagania etykietowania żywności importowanej do UK

Żywność sprzedawana w UK musi spełniać brytyjskie wymagania etykietowania. Po Brexicie UK opracowała własne standardy, które w niektórych aspektach różnią się od unijnych:

• Adres importera lub dystrybutora w UK (zamiast adresu UE)
• Kraj pochodzenia lub miejsce proweniencji dla określonych kategorii
• Informacje o alergenach zgodnie z UK FIR (Food Information Regulation)
• Oznaczenie “Produced in the European Union” lub kraj UE

Praktyczne wskazówki dla eksporterów żywności z Polski do UK

• Zaplanuj wysyłkę z wyprzedzeniem — czas na uzyskanie certyfikatów PIORiN lub weterynaryjnych może wynosić kilka dni roboczych
• Sprawdź listę zatwierdzonych polskich zakładów produkcyjnych w rejestrze UK (APHA approved establishments)
• Upewnij się, że importer w UK ma konto w systemie IPAFFS i złożył pre-notyfikację
• Zachowaj wszystkie dokumenty handlowe (faktury, listy przewozowe) — są wymagane przy kontrolach celnych i sanitarnych